جلال بر او گردد ؛ و در اين حالت صَحو ، در مرآت ذاتْ صفات ، و در آنها اعيان ثابتات را و لوازم آنها را ، كشف نمايد . و حال اهل سلوك در اين مقام نيز مثل مقام اوّل است در اين‌كه عين ثابتش تابع هر اسمى است ، در همان اسم فانى شود و به همان اسم باقى ماند ؛ و در حال صَحو نيز كشف همان اسم بر او گردد ، و كشفِ عين ثابتِ تابع همان اسم بر او گردد . در سرّ اختلاف انبيا در نبوّت پس انسان كامل در تحت اسم جامع اعظم كشف مطلق اعيان ثابته و لوازم آن ازلًا و ابداً بر او گردد ، و كشف حالات و استعداد موجودات و كيفيت سلوك و نقشهء وصول آنها بر او گردد ، و خلعت خاتميت و نبوت ختمى ، كه نتيجهء كشف مطلق است ، بر قامت زيباى مستقيمش راست آيد . و ديگر پيغمبران هر يك به مناسبت اسمى كه از آن مظهريت دارند و به مقدار حيطه و سعهء دايرهء آن ، كشف اعيان تابعهء آن اسم كنند ؛ و باب كمال و نقص و اشرفيت و غير آن و سعه و ضيق دايرهء دعوت از آن‌جا شروع شود و به تبعيت اسماء الهيه رجوع كند ؛ چنانچه تفصيل آن را در رسالهء مصباح الهداية ذكر كرديم « 1 » . بالجمله ، پس از اين حالت كه صَحو بعد المحو دست داد ، وجود او وجود حقّانى گردد و حق تعالى در مرآت جمال او موجودات ديگر را مشاهده فرمايد ؛ بلكه هم‌افق با مشيت گردد . و اگر انسان كامل باشد با مشيت مطلقه هم‌افق گردد و روحانيت او عين مقام ظهور فعلى حق گردد ؛ و در اين حال حق تعالى به او مىبيند و مىشنود و بطش مىكند ، و خود او ارادهء نافذهء حق و مشيت كامله و علم فعلى است : « فالحق يسمع به و يبصر به . . . » الحديث . « علي عين الله و سمع الله و جنب الله » « 2 » الى غير ذلك . پس قرب فرائض صَحو بعد المحو است و نتيجهء آن آنهاست كه شنيدى .

--> ( 1 ) - مصباح الهداية إلى الخلافة و الولاية ، امام خمينى قدس سره ، المصباح الثاني ، مطلع 13 ، وميض 5 . ( 2 ) - « على چشم خدا و گوش خدا و پهلوى خداست » . ( ر . ك : الكافي ، ج 1 ، ص 145 ، « كتاب التوحيد » ، « باب‌النوادر » ، حديث 8 ؛ التوحيد ، صدوق ، ص 164 ، حديث 1 )